Jak wygląda egzamin z polskiego – przewodnik dla zdających
Zastanawiasz się, jak wygląda matura z polskiego? Niezależnie od tego, czy przygotowujesz się do egzaminu, czy po prostu chcesz poznać jego strukturę – ten artykuł jest dla Ciebie! Przeanalizujemy wszystkie elementy egzaminu maturalnego z języka polskiego, zarówno w formule podstawowej, jak i rozszerzonej.
Z jakich części składa się matura z języka polskiego?
Egzamin maturalny z języka polskiego to jeden z obowiązkowych przedmiotów na maturze. Każdy maturzysta musi go zdać, aby otrzymać świadectwo dojrzałości. Składa się z dwóch głównych części:
- części pisemnej (obowiązkowej na poziomie podstawowym)
- części ustnej (również obowiązkowej)
Część pisemna może być zdawana także na poziomie rozszerzonym, ale jest to wybór fakultatywny – zależy od planów edukacyjnych zdającego i wymagań uczelni wyższych.
Warto wiedzieć, że matura z języka polskiego przeszła w ostatnich latach szereg zmian. Formuła 2023 wprowadziła nowe elementy, które będą kontynuowane również w kolejnych latach, w tym w 2025 roku.
Część pisemna na poziomie podstawowym
Zacznijmy od najbardziej stresującej dla wielu osób części – egzaminu pisemnego na poziomie podstawowym. Jak on wygląda?
Egzamin pisemny z języka polskiego na poziomie podstawowym trwa 240 minut (4 godziny). To sporo czasu, ale uwierz mi – przy ilości zadań do wykonania, przyda się każda minuta.
Arkusz egzaminacyjny składa się z dwóch głównych części:
Język polski w użyciu
Ta część zawiera zadania sprawdzające umiejętność analizy tekstów nieliterackich (publicystycznych, naukowych, popularnonaukowych). Znajdziesz tu:
- zadania zamknięte (test wyboru, prawda/fałsz)
- zadania otwarte (krótkiej odpowiedzi)
Zadania dotyczą rozumienia tekstu, analizy środków językowych, interpretacji fragmentów, a także znajomości zasad poprawności językowej.
Wypracowanie
Druga część to napisanie wypracowania na jeden spośród dwóch zaproponowanych tematów. Tematy wypracowania mogą być różnorodne, ale zawsze wymagają:
- znajomości lektur obowiązkowych
- umiejętności interpretacji tekstów kultury
- sformułowania wypowiedzi argumentacyjnej
Do wyboru maturzysta otrzymuje dwa tematy. Może to być np.:
- analiza i interpretacja utworu literackiego w kontekście epoki
- wypowiedź argumentacyjna odwołująca się do wskazanego problemu z wykorzystaniem tekstów kultury
Wypracowanie musi liczyć minimum 300 słów. Za krótsze prace punkty są odejmowane, a jeśli praca liczy mniej niż 180 słów, zostaje ona oceniona na 0 punktów.
Jak wygląda część ustna matury z języka polskiego?
Część ustna trwa około 30 minut i składa się z dwóch głównych zadań:
- Wypowiedź monologowa – zdający losuje zadanie zawierające tekst kultury (literacki, ikoniczny, popularnonaukowy) oraz polecenie do wykonania. Na przygotowanie wypowiedzi ma 15 minut, następnie prezentuje ją przed komisją (czas wypowiedzi: około 10 minut).
- Rozmowa z komisją – po zakończeniu wypowiedzi monologowej, komisja zadaje zdającemu pytania dotyczące jego wypowiedzi. Ta część trwa około 5 minut.
Podczas części ustnej oceniane są:
- merytoryczny aspekt wypowiedzi (znajomość lektur, umiejętność interpretacji)
- kompozycja wypowiedzi
- język i styl
Pamiętaj, że część ustna, choć krótka, stanowi ważny element egzaminu maturalnego i wymaga solidnego przygotowania.
Matura z języka polskiego na poziomie rozszerzonym
Jeśli planujesz studiować kierunki humanistyczne, prawdopodobnie zdecydujesz się rozszerzyć egzamin z języka polskiego. Jak wygląda matura na poziomie rozszerzonym?
Egzamin z języka polskiego na poziomie rozszerzonym trwa 180 minut (3 godziny). Jest to czas krótszy niż na poziomie podstawowym, ale zadania są bardziej wymagające.
Arkusz egzaminacyjny składa się z dwóch głównych części:
Test historycznoliteracki
W tej części znajdziesz zadania sprawdzające znajomość historii literatury, epok literackich, konwencji oraz umiejętność analizy i interpretacji tekstów. Mogą to być:
- zadania zamknięte
- zadania otwarte krótkiej odpowiedzi
Wypracowanie
Druga część to napisanie wypracowania na zadany temat. Tematy na poziomie rozszerzonym są bardziej złożone i wymagają pogłębionej wiedzy literackiej. Maturzysta musi wykazać się:
- doskonałą znajomością lektur
- umiejętnością prowadzenia wywodu historycznoliterackiego
- zdolnością formułowania samodzielnych interpretacji
Wypracowanie na poziomie rozszerzonym musi liczyć minimum 400 słów.
Jak oceniany jest egzamin maturalny z języka polskiego?
Zarówno część pisemna, jak i ustna są oceniane według szczegółowych kryteriów przygotowanych przez CKE (Centralną Komisję Egzaminacyjną).
W części pisemnej na poziomie podstawowym można zdobyć maksymalnie 70 punktów:
- 20 punktów za część „Język polski w użyciu”
- 50 punktów za wypracowanie
W części ustnej można zdobyć maksymalnie 30 punktów.
Na poziomie rozszerzonym można zdobyć maksymalnie 50 punktów:
- 15 punktów za test historycznoliteracki
- 35 punktów za wypracowanie
Aby zdać maturę z języka polskiego, należy uzyskać co najmniej 30% punktów z części pisemnej na poziomie podstawowym oraz co najmniej 30% punktów z części ustnej.
Lektury obowiązkowe na maturze z języka polskiego
Znajomość lektur obowiązkowych jest kluczowa dla zdania matury. Lista jest dość obszerna i obejmuje utwory od antyku po współczesność. Wśród najważniejszych pozycji znajdują się:
- „Biblia” (wybrane fragmenty)
- „Iliada” Homera (fragmenty)
- „Odyseja” Homera (fragmenty)
- „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza
- „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza
- „Lalka” Bolesława Prusa
- „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego
- „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego
- „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
Lista jest dłuższa, ale te pozycje są najczęściej wykorzystywane w zadaniach maturalnych.
Jak wygląda arkusz maturalny z języka polskiego?
Arkusz egzaminacyjny to podstawowe narzędzie zdającego podczas matury. Na poziomie podstawowym arkusz zawiera:
- instrukcję dla zdającego
- teksty źródłowe (literackie i nieliterackie)
- zadania z języka polskiego w użyciu
- dwa tematy wypracowania do wyboru
- miejsce na brudnopis
Arkusz na poziomie rozszerzonym zawiera:
- instrukcję dla zdającego
- zadania testu historycznoliterackiego
- temat wypracowania
- miejsce na brudnopis
Warto przed egzaminem zapoznać się z przykładowymi arkuszami, które są dostępne na stronie CKE.
Zmiany w formule matury z języka polskiego
Jeśli przygotowujesz się do matury w 2025 roku, powinieneś wiedzieć, że formuła egzaminu została zmieniona w 2023 roku. Najważniejsze zmiany to:
- zwiększenie nacisku na umiejętność analizy i interpretacji tekstów
- wprowadzenie nowej formuły zadań w części „Język polski w użyciu”
- modyfikacja kryteriów oceny wypracowania
- zmiany w liście lektur obowiązkowych
Zmiany mają na celu sprawdzenie nie tylko wiedzy, ale przede wszystkim umiejętności krytycznego myślenia i analizy tekstów kultury.
Jak przygotować się do matury z języka polskiego?
Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka polskiego wymaga systematycznej pracy. Oto kilka wskazówek:
- Czytaj lektury – nie polegaj na streszczeniach czy opracowaniach. Własna lektura daje głębsze zrozumienie i pozwala na formułowanie oryginalnych interpretacji.
- Ćwicz pisanie wypracowań – regularne pisanie pomoże Ci opanować formę i styl. Poproś nauczyciela o sprawdzenie i ocenę Twoich prac.
- Rozwiązuj przykładowe arkusze – zapoznaj się z formą zadań i nauczysz się zarządzać czasem podczas egzaminu.
- Pracuj nad słownictwem – bogaty zasób słów i umiejętność ich precyzyjnego użycia to klucz do sukcesu w części pisemnej i ustnej.
- Przygotuj się do części ustnej – ćwicz wypowiedzi monologowe, nagraj się i przeanalizuj swoje wystąpienie.
Średnie wyniki matury z języka polskiego
Średnie wyniki matury z języka polskiego wahają się zazwyczaj w okolicach 50-60% na poziomie podstawowym. Egzamin na poziomie rozszerzonym wybierają najczęściej osoby z predyspozycjami humanistycznymi, dlatego średnie wyniki są tam nieco wyższe.
Pamiętaj jednak, że statystyki to jedno, a Twój indywidualny wynik zależy od Twojego przygotowania i pracy.
Najczęstsze trudności na maturze z języka polskiego
Maturzyści najczęściej napotykają następujące problemy:
- Zarządzanie czasem – 240 minut to dużo, ale przy ilości zadań czas szybko ucieka. Trenuj rozwiązywanie arkuszy z zegarkiem w ręku.
- Stres egzaminacyjny – zwłaszcza podczas części ustnej. Przygotuj się mentalnie do sytuacji stresowej.
- Problemy z interpretacją tekstów – trenuj czytanie ze zrozumieniem różnych typów tekstów.
- Trudności z kompozycją wypracowania – ucz się planowania pracy pisemnej.
Co zrobić, jeśli nie zdasz matury z języka polskiego?
Jeśli nie udało Ci się zdać matury z języka polskiego, masz prawo do:
- poprawki (w sierpniu tego samego roku)
- powtórnego podejścia do egzaminu w kolejnych latach
Nie zniechęcaj się – wiele osób potrzebuje więcej niż jednej próby. Przeanalizuj swoje błędy, skonsultuj się z nauczycielem i przygotuj się lepiej do kolejnego podejścia.
Matura z języka polskiego a studia wyższe
Wynik matury z języka polskiego jest szczególnie ważny dla osób planujących studia humanistyczne, takie jak:
- filologia polska
- dziennikarstwo
- prawo
- psychologia
- socjologia
Wiele uczelni wymaga rozszerzonego egzaminu z języka polskiego na tych kierunkach lub przyznaje dodatkowe punkty za wysoki wynik.
Nowa matura z polskiego – wyzwanie czy szansa?
Zmiany w formule egzaminu maturalnego z polskiego budzą często obawy wśród maturzystów. Warto jednak spojrzeć na nie jako na szansę. Nowa formuła:
- kładzie nacisk na umiejętności krytycznego myślenia
- docenia oryginalność interpretacji
- premiuje samodzielne myślenie
To kompetencje przydatne nie tylko na egzaminie, ale również w dalszej edukacji i życiu zawodowym.
Matura z języka polskiego to nie tylko test wiedzy, ale przede wszystkim sprawdzian dojrzałości intelektualnej. Dobrze przygotowany maturzysta potrafi nie tylko odtworzyć informacje, ale także krytycznie je analizować i formułować własne sądy. To umiejętności, które pozostaną z Tobą na długo po egzaminie.
Egzamin maturalny z języka polskiego może być stresującym doświadczeniem, ale z dobrym przygotowaniem i znajomością jego struktury, możesz podejść do niego z większą pewnością siebie. Pamiętaj, że kluczem do sukcesu jest systematyczna praca i ćwiczenie umiejętności pisania oraz interpretacji tekstów.
Powodzenia na maturze!
Zobacz także nasze inne artykuły: